با توجه به پيام نوروزي حضرت آيت الله خامنهاي رهبر انقلاب اسلامي به مناسبت آغاز سال نو، و همچنين اهميت "حياتي و اساسيِ مصرف مدبرانه و عاقلانه منابع كشور"، علت این نامگذاری را زمانی در می یابیم که :
1- ميزان مصرف در ایران را با کشور های دیگر مورد مطالعه ، مقايسه و بررسی قرار دهیم .
2- و از طرفي نحوه ترويج و اصلاح الگوي مصرف را به صورت يک تحقيق کاربردي در ايران ، مورد بررسي قرار دهيم .
1. گزارش مقايسه اي
· مصرف آب
الگوي مصرف آب آشاميدني بر اساس اعلام بانك جهاني براي يك نفر در سال، يك متر مكعب و براي بهداشت در زندگي به ازاي هر نفر، 100 متر مكعب در سال است. بر اين اساس، در كشور ما 70 درصد بيشتر از الگوي جهاني آب مصرف ميشود. دکتر داوودى معاون اول رئيسجمهور در همايش ملى نگاه قدسى به آب گفته است که سرانه مصرف آب ايرانىها پنج برابر سرانه مصرف جهان است.
· مصرف نان
سرانه مصرف نان در ايران به گفته معاون وزير بازرگاني حدود 160 كيلوگرم در سال است كه نسبت به كشورهاي اروپايي نظير فرانسه كه 56 كيلوگرم و در آلمان 70 كيلوگرم در سال است بیش از 2 تا 3 برابر است. و به اذعان رئیس کمیسیون برنامه و بودجه مجلس یارانه نان طی پنج سال اخیر به طور متوسط سالانه بیش از 30 درصد رشد داشته است و در سال جاری این رقم بالغ بر 26 هزار میلیارد ریال است و ادامه این روند طی 10 سال آینده با رشد متوسط 15 درصد بدون در نظر گرفتن افزایش یارانه قیمت نان ، میزان یارانه پرداختی به 600 هزار میلیارد ریال خواهد رسید.
· مصرف انرژي( برق ، گاز ، بنزين ...)
برق : از نظر مصرف برق ، ايران نوزدهمين كشور پرمصرف برق در دنياست.ودولت سالیانه يارانه 4 هزار ميليارد توماني براي برق در نظر می گیرد.
براساس گزارش صندوق بینالمللی پول، ایران دومین کشور جهان از نظر پرداخت یارانه انرژی با رقم 37 میلیارد دلار میباشد .مصرف سرانه انرژي در ايران به ازاي هر نفر بيش از 5 برابر مصرف سرانه كشوري مانند اندونزي با 225 ميليون نفر جمعيت، 2 برابر چين با يك ميليارد و 300 ميليون نفر جمعيت و 4 برابر كشور هند با يك ميليارد و 122 ميليون نفر جمعيت است كه با مقايسه شاخص شدت مصرف انرژى در ايران با بسيارى از كشورهاى جهان ، شاهد وضعيت ناهنجار بهره بردارى انرژى هستیم .
گاز :تبريزي مديرعامل سابق شرکت ملي پالايش و پخش فرآورده هاي نفتي در خصوص ميزان مصرف گاز ايران گفته است: ایران بعد از كشورهاي امريكا و روسيه در رتبه سوم مصرف جهان قرار دارد؛ ميزان مصرف گاز طبيعي در ايران از 68 ميليارد متر مكعب در سال 2001 با متوسط رشد سالانه 3/10 درصد به 123 ميليارد متر مكعب در سال 2008 رسيده و پيش بيني مي شود در سال 2012 ميلادي ميزان مصرف به 277 ميليارد متر مكعب برسد. و با ادامه این روند در سال هاي آينده ایران به يك مصرف كننده بزرگ گاز طبيعي در جهان تبدیل خواهد شد.این در حالی است که دولت در سال گذشته 134هزار میلیارد ریال یارانه گاز به مشترکان بخش خانگی تعلق داده است.
بنزين : بر اساس گزارش، موسسه «مارکت اوراکل» ايران از نظر ارائه بنزين ارزان سومين کشور و از نظر ميزان يارانه پرداختي به اين کالا نخستين کشور در ميان کشورهاي جهان است و بیش از 36 درصد کل مصرف بنزین خاورمیانه در سال 2007 در ایران مصرف گردیده است. متوسط مصرف سوخت خودروهاي بنزيني در كشورمان حدود 11 ليتر در روز است در حالی که متوسط مصرف سوخت در كشورهاي دیگر نظير آلمان و ژاپن 5/2، در انگليس 5/3، در فرانسه 9/1، در كانادا 5/6 و در كشور آمريكا 3/7 ليتر در روز است.هر 10 سال يك بار ميزان مصرف سوخت در ايران 2 برابر ميشود اما اين نرخ رشد در مقياس جهاني يك تا 2 درصد بيشتر نيست و ميزان سوخت مصرفي جهان در حدود هر 50 سال يك بار 2 برابر ميشود. يعني ايران در مقايسه با ميانگين جهاني 4 تا 5 برابر بيشتر سوخت مصرف ميكند. هماكنون 9 درصد سوخت جهان در ايران و توسط تنها يك درصد جمعيت جهان مصرف ميشود. و هر ساله بیش از 38درصد از بودجه سالانه دولت ايران به يارانه بنزين اختصاص مييابد در حالی که در صورت مصرف استاندارد، ایران میتواند یکی از صادر کنندگان بنزین باشد.
در بخش ساختمان و مسكن ايران براساس آمار و ارقام منتشره، متوسط مصرف انرژي به ازاي هر مترمربع در ايران 6/2 برابر متوسط مصرف در كشورهاي صنعتي است كه در بعضي از شهرهاي كشورمان، اين رقم به حدود 4 برابر می رسد.
· مصرف شکر ، روغن و ميوه
سرانه مصرف شکر در ایران 29 کیلو گرم است در حالی که میانگین مصرف شکر در جهان 22 کیلو گرم می باشد . و نیز تحقیقات کارشناسان نشان می دهد ایرانی ها ۳۰ درصد بیشتر از میانگین جهانی روغن مصرف می کنند و همچنین مصرف میوه در ایران 4 برابر استاندارد جهانی است.
همانطور که مشاهده می کنیم مقایسه ميزان مصرف در بخش های مختلف با ساير كشورها ، نشاندهنده وضعيت بسيار نامطلوب مصرف در همه زمینه ها است. و جالبتر اینجاست که سالیانه نزديك به 2/12 هزار ميليارد تومان يارانه واقعي و 78 هزار ميليارد تومان يارانه پنهان پرداخت مي كنيم. که در مجموع مبلغ كل يارانه آشكار و پنهان دولت چيزي در حدود 90 هزار ميليارد تومان است.
2 – تحقيق کاربردي
نتايج نظرسنجي كه مركز تحقيقات سازمان از مردم تهران درباره اسراف و اصلاح الگوي مصرف نموده است. به شرح خلاصه ذيل مي باشد:
1- در اين نظرسنجي مردم تهران معتقدند :
· 1/97 درصد معتقدند مصرف بي رويه وجود دارد .
· 1/92 درصد تلاش براي مقابله با اسراف را در حد «زياد و خيلي زياد» لازم مي دانند.
(هر پاسخگو مجاز به به بيش از يك پاسخ بوده است)
2- مردم تهران درخصوص بهترين روش هاي جلوگيري از مصرف بي رويه:
· 9/80 درصد «فرهنگ سازي»
· 2/23 درصد «جريمه پر مصرف ها» را پيشنهاد كرده اند.
(هر پاسخگو مجاز به به بيش از يك پاسخ بوده است)
3- از نظر مردم تهران مهمترين دلايل اسراف:
· «نداشتن آگهي» (9/22 درصد)،
· «نداشتن فرهنگ مصرف» (6/17 درصد)
· «بي توجهي به عدم مسئوليت پذيري» (6/12 درصد) مطرح شده است.
4- بيشترين موارد اسراف در جامعه از ديد مردم تهران به ترتيب:
· در نان (2/77 درصد)
· آب (9/76 درصد)
· برق (2/72 درصد)
· لوازم آرايش (6/63 درصد)
· مواد غذايي (7/62 درصد)است.
(هر پاسخگو مجاز به به بيش از يك پاسخ بوده است)
5- از نظر مردم تهران موارد مصرف بي رويه در :
· عروسي ها (2/92 درصد)
· مهماني ها (5/86 درصد)
· مراسم ترحيم (6/75 درصد)
· وليمه هاي زيارتي (6/73 درصد) است.
(هر پاسخگو مجاز به به بيش از يك پاسخ بوده است)
6- مهمترين عوامل بروز اسراف در جامعه از ديدگاه مردم تهران:
· چشم و هم چشمي (8/92 درصد)
· خودنمايي (7/89 درصد)
· تجمل گرايي و مدگرايي (3/89 درصد)
· و آگاهي نداشتن (4/86 درصد) مطرح شده است.
(هر پاسخگو مجاز به به بيش از يك پاسخ بوده است)
7- راه هاي پيشنهادي مردم تهران براي مقابله با اسراف عبارتند از :
· فرهنگ سازي (2/30 درصد)،
· آموزش مصرف صحيح به مردم (4/18 درصد)،
· اطلاع رساني (8/7 درصد)
8- مهم ترين اقدامات ضروري رسانه ملي (صدا و سيما) از نظر مردم تهران براي مقابله با مصرف بي رويه:
· تبليغات صحيح 4/44 درصد.
· برنامه سازي و آموزش 5/21 درصد.
· فرهنگ سازي 4/15 درصد.
(متن كامل نسخه ديجيتال كتاب روزنامهنگاري در هندوستان فايل PDF با حجم 19/3 مگابايت)
