برنامه‏هاى ماهواره‏اى در ارتباط با اصل حاكميت دولت‏ها و اصل آزادى اطلاعات...

 

مقدمه:

يكى از چيزهايى كه موجبات رشد وتكامل انسان‏ها را فراهم مى‏سازد، حق‏آزادى اخبار و اطلاعات است. يكايك‏شهروندان حق دارند به درست‏ترين وصادقانه‏ترين اخبار و اطلاعات داخلى وخارجى دست‏رسى داشته باشند تا بداننددر كشورشان يا ديگر نقاط جهان چه‏مى‏گذرد. علاوه بر اين، بايد بتوانند از راه‏روزنامه‏ها، نشريات ادوارى، راديو وتلويزيون و ديگر رسانه‏هاى جمعى ازانواع تفسيرها، تحليل‏ها و ابعاد مختلف‏قضاياى سياسى، اجتماعى، اقتصادى وفرهنگى اطلاع يابند، آن‏ها را با هم مقايسه‏كنند و طبق برداشت‏خود به كنه واقعيات‏پى ببرند. دولت‏ها حق ندارند به بهانه‏مصلحت اجتماعى از طريق پرده‏پوشى وسانسور، مردم را در بى‏خبرى قرار دهند ياآنان را از حقايق منحرف سازند يا گمراه‏كنند.

موضوع اين بحث آن است كه عده‏اى‏با تكيه بر اصل «آزادى اطلاعات‏» معتقدندكه اين حق افراد است كه بتوانند آزادانه و بابهترين وسايل ارتباطى در تماس باشند;اين به رشد و شكوفايى جوامع كمك‏خواهد كرد. عده‏اى ديگر با استناد به اصل‏حاكميت دولت‏ها، اعتقاد دارند كه دول‏ارسال‏كننده برنامه‏هاى ماهواره‏اى بايدرضايت دول گيرنده اين برنامه‏ها را از قبل‏اخذ كرده باشند.

حال بر اساس تحليل حقوقى،كدام‏يك از اين دو نظر را مى‏توان تاييدكرد؟ آيا ماهواره تجاوز به حق حاكميت‏دولت‏هاست‏يا موجب رشد و شكوفايى‏ملت‏ها؟

آزادى اطلاعات و برنامه‏هاى ماهواره‏اى

1- آزادى كسب و ارسال اطلاعات

نوعى از آزادى، كه در مغرب زمين ازحداكثر ترويج و تبليغ و بيان برخوردارگشته، «آزادى بيان و تبليغ‏» است. شايدبتوان گفت چشمگيرترين جمله‏اى كه‏درباره اين آزادى گفته شده همان جمله‏معروف نقل شده از ولتر است كه گفته:«من با اين سخنى كه تو مى‏گويى مخالفم،ولى حاضرم به خاطر اين‏كه تو اين سخن‏را آزادانه بيان كنى زندگى خود را از دست‏بدهم.» ⁽¹⁾

يكى از حقوقى كه بر مبناى آزادى، دراعلاميه جهانى حقوق بشر مقرر شده‏همين حق است. ماده 19 اعلاميه‏مى‏گويد: «هر كس حق آزادى عقيده و بيان‏دارد و حق مزبور شامل آن است كه ازداشتن عقايد خود بيم و اضطرابى نداشته‏باشد و در كسب اطلاعات و افكار و دراخذ و انتشار آن، به تمام وسايل ممكن وبدون ملاحظات مرزى آزاد باشد.» ⁽²⁾

آيا آزادى در كسب اطلاعات و افكار وانتشار آن با تمام وسايل ممكن و بدون‏ملاحظات مرزى، مطلقا بدون هيچ‏محدوديتى به رشد و شكوفايى جوامع‏كمك خواهد كرد و نبايد نسبت‏به آن هيچ‏ممنوعيتى اعمال داشت؟ يا اين‏كه آزادى‏مطلق در هيچ زمينه‏اى معقول نيست، بلكه‏از نظر حقوقى با توجه به اصل حاكميت‏دولت‏ها، كه يكى از اصول اساسى منشورملل متحد و نيز در روابط بين‏المللى است،ارسال اطلاعات - به نحو اطلاق - چه بسامنافى با حاكميت‏بوده و بايد در انتشار آن،محدوديت‏هاى جغرافيايى و رضايت‏دولت‏هاى گيرنده برنامه‏ها، از قبل اخذشده باشد؟

اطلاعات

گرچه در بدو امر، به ذهن مى‏رسد كه مراداز «اطلاعات‏» علم و دانش مفيد است، هرتخصصى كه باشد، اما عملكرد بسيارى ازكشورها با استناد به اين اصل بيانگر آن‏است كه هر نوع اطلاعاتى را كه به نحوى‏جهل‏زدايى كند، هر چند در قالب‏مبتذل‏ترين فيلم‏ها يا مضرترين دانش‏ها باشد، دربرمى‏گيرد; مثلا، آموزش سرقت، خراب‏كارى، درگيرى، ايجاد نفرت و مانندآن.

آزادى اطلاعات

اسلام نه تنها از آزادى فكر جلوگيرى‏نمى‏كند و در بى‏اطلاع نگه داشتن مردم‏كوشش ندارد، بلكه اطلاع از حقايق زندگى‏را جزو وظايف هر شخص مى‏داند ومعتقد است هر كس آراء گوناگون و نظرات‏مختلف را آزادانه مورد مطالعه و بررسى‏قرار دهد، حقيقيت را بهتر به دست‏خواهدآورد و راه و رسم زندگى را به نحو صحيح‏تشخيص خواهد داد. حضرت على‏عليه السلام‏مى‏فرمايد: «كسى كه با آراء گوناگون‏روبه‏رو شود، موارد خطاى آن‏ها را ازدرست‏بازخواهد شناخت‏» ⁽³⁾

اسلام خير دنيا و آخرت را در سايه‏علم و شر دنيا و آخرت را در سايه‏بى‏خبرى و جهل از اسرار هستى مى‏داند، آن‏جا كه رسول اكرم‏صلى الله عليه وآله مى‏فرمايد: «خيرالدنيا و الآخرة مع العلم و شر الدنيا والآخرة مع الجهل.» ⁽⁴⁾

اسلام طلب علم را بر هر زن و مردى‏واجب مى‏داند و اين منحصر به علوم دينى‏نيست، بلكه كسب تخصص در همه‏رشته‏هاى مورد نياز را واجب كفايى‏مى‏شمارد; همانند علم پزشكى. اين درحالى است كه دولت‏هاى استعمارى كه‏اينك دم از آزادى اطلاعات و افكارمى‏زنند، تلاش داشته‏اند تا همواره مردم‏كشورهاى تحت استعمار را از حقايق واطلاعات محروم نمايند، و امروزه هم‏اطلاعات نادرست را با شگردهاى گوناگون‏به آن‏ها تزريق مى‏كنند. با وجود آن‏كه دركشورهاى پيشرفته، يك تا چهار درصدجمعيت‏بالاتر از ده سال بى‏سوادند، آماربى‏سوادان كشورهاى تحت استعمار بين‏80 تا 96 درصد است. و در كشورهاى درحال توسعه نيز نيمى تا دو ثلث جمعيت‏از بى‏سوادى رنج مى‏برند. پاتريس لومومباطى نطقى كه در جشن استقلال كنگو درحضور پادشاه استعمارگر بلژيك ايراد كرد،گفت: در سراسر مملكت ما، تعدادتحصيل‏كرده‏ها از 200 نفر تجاوز نمى‏كندو براى هر پنجاه هزار نفر يك دكتر نداريم.هنوز در سراسر كنگوى چهارده ميليون‏نفرى، يك طبيب يا يك مهندس‏سياه‏پوست - كه مردم اصلى كنگو هستند -وجود ندارد. در آنگولا - مستعمره پرتغال -كه چهارميليون و نيم نفر جمعيت دارد،فقط 750 نفر، آن هم با برنامه قرون‏وسطايى مشغول تحصيل هستند و درمدت 350 سال دوره استعمار، فقط 4 نفرآنگولايى توانسته‏اند خود را به دانشگاه‏برسانند و تازه اين‏ها هم خود محروم‏شده‏اند.

پيش از آن‏كه، الجزاير به چنگال فرانسه‏بيفتد، به اعتراف ژنرال فاتح آن كشور،تقريبا تمام مردم الجزاير سواد خواندن ونوشتن داشتند، ولى بر اثر فجايع استعمارو مبارزه با آزادى فكرى مردم، در سال‏1887 م.، طبق آمار رسمى دولتى، ازپانصدهزار الجزايرى كه در سن تحصيل‏بوده‏اند، فقط 963 نفر مشغول تحصيل‏بوده، آن هم در مدارس مخصوص‏فرانسويان. ⁽⁵⁾

از ديدگاه اسلام، بيان واقعيات مفيد به‏حال بشر، چه در قلمرو مادى و چه درقلمرو معنوى، نه تنها آزاد است، بلكه‏كسى كه از واقعيات و حقايق اطلاعى‏داشته باشد و قدرت بيان و تبليغ آن‏ها رادر خود احساس كند و با اين حال ساكت‏بماند و مردم را از دريافت آن حقايق وواقعيات محروم سازد، مجرم است و هم‏در اين دنيا و هم در آخرت موردبازخواست قرار خواهد گرفت. ⁽⁶⁾

خداوند متعال بهترين ارمغان را براى‏بندگانى مى‏داند كه اقوال و افكار مختلف‏را شنيده، بهترين آن‏ها را انتخاب‏مى‏كنند. ⁽⁷⁾ اما سؤال مهم اين است كه آيابا تكيه به اصل آزادى بيان و نشر اطلاعات‏و افكار، مى‏توان هر چيزى را كه دلخواه‏باشد، خواه دروغ و مضر و خواه صحيح وسودمند و به هر شكلى، بيان نمود؟

اگر اعتلاى فكر بشر به حدى رسيده‏بود كه هم بيان‏كننده غير از حق و واقعيات‏ابراز نمى‏كرد و هم مخاطب از اطلاعات‏كافى برخوردار بود، هيچ مشكلى در آزادى‏بيان به طور مطلق وجود نداشت. ولى آيااكنون چنين است؟

منبع:سید ابراهیم حسینی